Öncelikle Sayın Bakanımızın işaret buyurdukları iki noktayla ilgili bilgi sunmak istiyorum, daha sonra konuşmama geçeceğim.

Sayın Bakanımın işaret buyurdukları gibi, uygulamada ortaya çıkan bir takım konularla ilgili mevzuat düzenlemeleri hakkında, Sermaye Piyasası Kurulu olarak gerekli çalışmaları yaptığımızı ve ilgili makamlara ilettiğimizi burada belirtmek istiyorum.

İkinci olarak belirtmek istediğim konu ise, yurtdışında yaşayan vatandaşlarımızın tasarruflarının, yurt içine transfer edilmesiyle ilgili olarak çalışmalarımızın devam ediyor olmasıdır. Daha önce yaptığımız ve devam edecek olan, yurt içi ve yurtdışı bilgilendirme toplantılarını ise, Aracı Kuruluşlar Birliği Başkanımızla, Borsa Başkanımızla ve ilgili diğer Bakanlıklarla koordineli olarak sürdürüyoruz.

Türkiye sermaye piyasalarının gelişmişlik düzeyinin artırılması ve daha etkin çalışmasının sağlanması için ülkemizde bir öz düzenleyici kuruma olan ihtiyaç gözetilerek, "Türkiye Sermaye Piyasası Aracı Kuruluşları Birliği" adı altında bir öz düzenleyici kuruluş kurulması için yasal alt yapı oluşturulmuş ve birlik statüsünün Şubat 2001 yılında yürürlüğe girmesi ile de bu önemli meslek kuruluşu hayata geçirilmiştir.

Türkiye sermaye piyasalarının tek mesleki örgütü olan bu kurum ilk olarak; "Birlik Personel ve Teşkilat Yönetmeliği"ni oluşturmuştur. Birlik, teşkilat yapısını oluşturduktan sonra, menkul kıymet piyasalarının güven ve istikrar içinde çalışması için önemli bir yasal boşluğun tamamlanmasını sağlamak üzere, "Meslek Kuralları" ve bu kurallar ile birlikte, sermaye piyasası mevzuatı ve Birlik kararlarına aykırı hareket eden Birlik üyelerine uygulanacak disiplin cezalarına ilişkin esasların belirlendiği, "Disiplin Yönetmeliği" olmak üzere iki önemli düzenlemeyi hayata geçirmiştir.

Birliğin asıl kuruluş amaçlarından biri takdir edersiniz ki mesleki disiplin ve işbirliği temellerinin oluşturulabilmesi için mesleki etik kurallarının piyasa profesyonelleri tarafından belirlenmesi, bu kurallara uyumun bizzat izlenmesi ve uymayanlara gerekli yaptırımların uygulanması yoluyla, meslek kurallarının tüm üyelerce benimsenmesinin sağlanmasıdır.

Sermaye piyasalarında istikrarsızlık, kazancın olduğu kadar kaybın da çok büyük miktarlarda ve kısa sürede gerçekleşiyor olması, aracı kuruluşlar ve müşteriler arasında çıkan çıkar çatışmaları, etik değerlerin oluşturulmasını, yatırımcıları koruyucu düzenlemeler getirilmesini gerekli hale getirmiştir.

Türkiye Sermaye Piyasası Aracı Kuruluşları Birliği, bir meslek örgütü olarak, üyelerin birbirleriyle, müşterileriyle ve çalışanlarıyla olan iş ve ilişkilerinde uyacakları meslek kurallarını belirlemiş, böylece sermaye piyasasının meslek ilkelerini yazılı hukuk kuralı haline getirmiş, bu yolla da tüm çalışanlarını en üst derecede mesleki bilgi ile donatmıştır. Ayrıca etik değerlere bağlı, rekabeti yatırımcılara daha kaliteli hizmet sunumu şeklinde algılayan, saygın bir meslek mensupları kitlesi oluşturmayı kendisine hedef tayin etmiştir. Birlik böylece, üyelerin hukuksal denetiminin yanında ahlaki denetimini de üstlenerek adil ve dürüst bir piyasanın oluşmasını sağlama gibi çok önemli bir fonksiyonu da bünyesinde üstlenmiş bulunmaktadır.

Mesleki etik kuralların meslek örgütü tarafından belirlenmesinin, ortak bir anlayışın benimsenmesine yardımcı olacağını ve gönüllü katılım yoluyla, söz konusu kurallara uyumun daha kolay sağlanacağını, diğer bir deyişle oto kontrol mekanizmasının kendiliğinden oluşarak işlerliğinin kolaylaşacağını düşünmekteyim.

Bilindiği gibi, etik ya da gündelik yaşamımızda kullandığımız ahlak, genel olarak bireyin ya da grubun doğru ve yanlış davranışlarını gösteren değerler ve prensiplerdir. Hukuk kurallarının ortaya çıkış noktası da asıl olarak toplumda var olan bu değer yargıları ve ahlak kurallarıdır.

Belirli meslek grubu mensuplarının, mesleklerini icra ederken uyacakları davranış şekilleri, mesleklerinin gelişmesi ve başarılı olmak için sahip olmaları gereken inanç ve değerlerin bütünü olarak tanımlayabileceğimiz iş ahlakı, etik veya mesleki ahlak; İlkeler kapsamında ve yazılı hukuk normu haline getirilip, aykırılıkları yaptırıma bağlandığında, "meslek kuralı" haline gelmektedir.

Dolayısıyla meslek kurallarına aykırılığın hukuki sonuçları olmakta, ahlak kuralları gibi salt vicdani sorumluluktan ibaret olmamaktadır.

Meslek kuralları, iş ahlakı gibi yere ve zamana göre değişse de, globalleşme ve uluslararası ilişkilerin gelişmesine paralel olarak, evrensel nitelikte kabul edilebilecek meslek ilkeleri de benimsenmiş bulunmaktadır. Piyasalar geliştikçe, piyasada dürüstlüğün sağlanması için oto kontrol mekanizmasının kurulmasına ve uluslararası piyasada düzen ve doğruluğun sağlanması için uluslararası meslek kurallarına mutlaka ihtiyaç duyulmaktadır.

Türk Sermaye piyasasında mesleki etik kuralları, kendine özgü yapısı içinde uluslararası piyasada belirlenen genel kabul görmüş mesleki kuralların, yazılı hukuk kuralı haline getirilmesiyle oluşmuştur.

Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerin sermaye piyasalarını düzenleyen otoritelerinin, uluslararası alanda koordinasyon ve işbirliğini geliştirmek üzere oluşturdukları bir kuruluş olan ve 1988 yılında Türkiye'nin de üyesi olduğu IOSCO, (Uluslararası Menkul Kıymetler Örgütü) 1990 tarihli raporunda sermaye piyasasının meslek kurallarını;

"Müşterilerin yararlarını korumak ve piyasanın doğruluğunu sağlamak üzere, sermaye piyasasındaki faaliyetleri düzenleyen sevk ve idare kuralları" olarak tanımlamıştır.

Sermaye piyasasında mesleki etik kuralları, Sermaye Piyasası Tebliğlerinde ve İMKB düzenlemelerinde genel olarak, ancak dağınık şekilde yer almaktadır. Bununla birlikte sermaye piyasasında faaliyet gösteren aracı kuruluşların oluşturduğu meslek örgütü olan Birlik tarafından mesleki etik kuralları daha ayrıntılı olarak ele alınmış ve tek bir düzenleme ile standart kurallar haline getirilmiştir.

Bu düzenlemenin hazırlanmasında, IOSCO tarafından belirlenen Uluslararası Mesleki Davranış Kuralları, ayrıca Avrupa Birliği Konsorsiyumu tarafından yayımlanan Devredilebilir Menkul Kıymetler Üzerinde Yapılacak İşlemler Hakkında Avrupa Davranış Kuralları Kodunda yer alan genel ilkeler, göz önünde bulundurulmuştur.

Yatırım kararlarının alınması sürecine profesyonel olarak katılan bireyler için etik kuralları ve mesleki davranış standartlarını oluşturmak ve bu standartların üyeleri tarafından uygulanmasını sağlamak amacıyla oluşturulan A.I.M.R. (Association for Investment Management and Research-Yatırım Yöneticileri ve Araştırmacıları Birliği) - ki dünya çapında 90 ülkeden 41.000'i aşkın yatırım profesyoneli üyedir. - tarafından yayımlanan Mesleki Davranış Standartları ve Uluslararası Meslek İlkeleri de bu düzenlemede yer almıştır.

Söz konusu bu düzenleme uyarınca; Birliğe üye aracı kuruluşlar kendi faaliyetlerine, müşteri ve çalışanlarına ilişkin olarak, etik kurallarını belirlemek zorundadırlar. Ayrıca bu kuruluşlar, çalıştırdıkları kişilerden, kurum içi etik kurallarının okunup anlaşıldığına ve görev süreleri içinde bu ilkelere uygun hizmet vereceklerine dair imzalı bir taahhütname de almak durumundadır.

Bir başka husus da Sermaye Piyasası Kurulu' nun temel kuruluş amaçlarından biri olan tasarruf sahiplerinin hak ve yararlarının korunmasını sağlamaktır. Bu amaçla Sermaye Piyasası'nda yatırımcıların korunması ilkesinin uygulanışını sağlamak üzere kurulumuz tarafından çeşitli düzenlemeler yapılmıştır.

Öncelikle sermaye piyasası faaliyetlerinin piyasa profesyonelleri tarafından dürüstlük kuralları çerçevesinde yürütülmesi "Sermaye Piyasasında Faaliyette Bulunanlar İçin Lisanslama ve Sicil Tutmaya İlişkin Esaslar Tebliği" uygulamaya konulmuştur.

Bu tebliğle sermaye piyasası çalışanlarının uzmanlaşması ve işgücünün başlangıçta uygun niteliklere sahip olması sağlanacak, daha rafine ve kalifiye eleman istihdam edilerek toplam kalite de artırılacaktır. Bunun doğal sonucu olarak, tasarruflarını emanet eden yatırımcıların bu piyasaya olan güvenleri de bu şekilde sağlanmış olacaktır.

Diğer taraftan, yine kurulumuzun bir kararı uyarınca, geçiş süresi tamamlanıncaya kadar, sınav düzenleme yetkisi kurulumuzda kalması kaydıyla, lisanslama, eğitim programları düzenleme, sicil tutma, işlem ve yetkileri Birliğe devredilmiştir.

Yatırımcı haklarının korunması için kurulumuz tarafından yapılan diğer önemli düzenlemeler ise Yatırımcıları Koruma Fonu, Tedrici Tasfiye, Merkezi Kayıt Kuruluşu ve Özel Fon'dur.

Bunlardan Yatırımcıları Koruma Fonu bildiğiniz gibi aracı kuruluşlara, müşterilerine karşı yükümlülükler kapsamında getirilen bir tazmin şeklidir. 2002 yılı için bu rakam 17.9 milyar TL'dir. Bu rakamlar her yıl yeniden değerleme oranında artacaktır.

Bir diğer husus ise Tedrici Tasfiye ile Türk Ticaret Kanunu, İcra ve İflas Kanunu ve mevcut diğer mevzuattaki uzun süreçlerin kısaltılmasını denetleyen özel bir düzenlemedir.

Bir başka konu ise Merkezi Kayıt Kuruluşudur. Kayıt tutulmasıyla ilgili ve kaydileştirmeyle ilgili getirilen yeni bir sistemdir. Bu kayıt kuruluşu ayrıca Yatırımcıları Koruma Fonunu da idare edecektir.

Bir diğer husus Özel Fon düzenlemesidir. 1999 Aralık ayında yasallaşan Kanundan önceki 4.7 milyar liralık bir bölümün, şu anda mağdur yatırımcılara ödenmesine başlanmıştır.

Bu doğrultuda, başta küçük yatırımcı olmak üzere bütün yatırımcıların korunması, kamunun aydınlatılması, Sermaye Piyasası Kurulu' nun öncelikli görevlerinden ve sorumluluklarındandır.

Bu noktada, borsada hisse senetleri işlem gören halka açık anonim ortaklıklar arasında, tabii oldukları yükümlülükler bakımından, hukuken de olsa herhangi bir ayrım yaratılmaması gerekir. Bu hususun piyasada bütünlüğün ve güvenin tesisi bakımından önemli olduğunu bir kez daha vurgulamakta yarar görüyorum.

Yatırımcının doğru bilgilendirilmesi ve yatırım kararlarının daha isabetli verilebilmesi hususunda kurulumuzun üzerinde durduğu bir diğer nokta ise "enflasyon muhasebesidir." Yüksek enflasyon dönemlerinde mali tablolarla ilgili bu bilgilerin erozyona uğradığı hepimizce malumdur.

Gerek mali sektörden gerek reel sektörden gelen talepleri, 2003 yılında vergi mevzuatı açısından ülke genelinde enflasyon muhasebesine geçileceği yönündeki beyanları, dikkate alan kuruluşumuz Enflasyon Muhasebesi Uygulamasını "1 Ocak 2003" tarihine kadar ertelemiştir.

Sermaye Piyasası Kurulunda, yeniden yapılanma çerçevesinde bilgi sistemleri alt yapısını kurarak oluşturulacak SP-NET ile sermaye piyasalarındaki uygunsuz davranışlar dahil her türlü hareketi anında izleyebilecek, denetime yardımcı olacak genel ve özel amaçlı yönetim bilgi sistemlerinin kurulması çalışmaları da başlatılmıştır.

Yine medya ve elektronik ortam da dahil, sermaye piyasası araçları ile bunları ihraç eden ortaklık ve kuruluşlar hakkında, sermaye piyasası ile ilgili diğer konularda, yönlendirici nitelikte yorum ve tavsiyelerde bulunacak kişi ve kuruluşların uyacağı, ilke ve esasların belirlenmesine yönelik olarak çalışmalar sürdürülmektedir. Bu çerçevede yorum ve tavsiyelerde bulunması gereken asgari unsurlar ile bu yorum ve tavsiyelerde uyulması gereken ilke ve esaslar da düzenlenmiş olacaktır.

Yine bu düzenleme ile faaliyetin ortaya çıktığı gazete, dergi, elektronik posta, internet gibi çeşitli ortamlarda bu faaliyet ile ilgili olan yatırımcıların faaliyet hakkında bilgilendirilmesi zorunlu hale getirilecektir. Bu kapsamda bazı faaliyet şekillerinin yasaklanması da gündeme gelebilecektir. Düzenlemede yer alması öngörülen diğer bir unsur ise, düzenleme konusu yorum ve tavsiyenin ortaya çıktığı ortamlarda yorum ve tavsiyelerin niteliği konusunda yatırımcıyı uyarıcı bir açıklamaya yer verilmesinin zorunlu hale getirilmesidir.

Bu konuda bir başka husus ise; Sermaye Piyasası Kanununa dayanılarak yapılan düzenlemelere, belirlenen standart ve normlara, kurulca alınan genel ve özel nitelikteki kararlara aykırı hareket ettiği tespit edilen gerçek ve tüzel kişiler hakkında, kurulumuzca verilecek idari para cezalarıdır. Birliğin böyle bir uygulama yapması, Sermaye Piyasası Kanunu tarafından hüküm altın alınmıştır.

Ayrıca yatırımcıların aracı kuruluşlarla imzaladıkları sözleşmeler kurulumuz tarafından mevzuata uygunluğu ve gerekli asgari unsurları sağlayıp sağlamadığı hususları açısından incelenmektedir. Yatırımcıların haklarını ciddi şekilde zedeleyici ve aracı kuruluş lehine tek taraflı, olağanüstü haklar sağlayan veya emirlerin ispatının müşteriye yüklenmesine ilişkin hükümleri ihtiva eden sözleşmelerin, düzeltilmesi de sağlanmaktadır.

Son zamanlarda, halka açık anonim ortaklıkların genel kurullarına, oy hakkı bulunmaksızın gözlemci gönderilmesi uygulamasına da hız verdik. Mevzuata uygun sıhhatli kararların alınabilmesi ve mevzuatın yorumlanmasında ortaya çıkabilecek yanlış anlamalar ve tereddütlerin giderilmesi bu şekilde önlenmeye çalışılmakta ve yine bu vesile ile azınlık haklarının korunması amaçlanmaktadır.

Yatırımcıların piyasaya olan güven duygusunun devamı için, sistem içinde korunduklarından emin olmaları gerektiği bilinci içerisinde çalışmalarımızı sürdürmekteyiz.

Türkiye sermaye piyasalarına mesleki bilgi seviyesi yüksek, kendini sürekli yenileyen, en büyük zenginliği beşeri sermayesi olan, dürüst, adil ve ahlaklı ihtisas personeli ve yöneticiler hakim olacak, sermaye piyasasının gelişmişlik düzeyini en üst seviyelere çıkaracaklardır.

Bu inançla sözlerime son veriyor, hepinize saygılar sunuyorum.

Dr. Doğan CANSIZLAR

Sermaye Piyasası Kurulu Başkanı